Erdogan’in rekoru ve nedenleri uzerine (I)


Günümüz Turkiyesi, 1920’lerden 2000’lere degin iktidari paylasan politik, askeri ve iktisadi elite artɪk mesafeli bakɪyor. Bir yeni ve örgütlü orta sɪnɪf ve politik liderligi (AKP), Kemalist eliti ve onunla yeseren orta sɪnɪfɪ iktidarsɪzlastɪrdɪ. XX. yuzyila damgasɪnɪ vuran üç aktörü (CHP, generaller, TUSIAD) « merkez »den « periferi »ye itti. Ustelik, yeni makyavelistler liderlerini de Turkiye ve Avrupa iktidar sampiyonu yaptɪ : R. T. Erdogan, Turkiye ve Avrupa’nɪn en uzun dönem kesintisiz iktidar rekorunu imzalamɪs bulunuyor.   

Okumakta oldugunuz iki bölümlü yazıda, AKP liderligi ve başarısını getiren şartlar sorgulanmaktadir. Ilk yazɪ, AKP liderini Türk ve Avrupa siyasetinin ünlü isimleriyle karsılastırıyor, Türkiye AB üyesi olsaydi ayni liderlik basarısının ortaya çıkıp çıkmayacagıni irdeliyor. Bu kapsamda bir tablo hazɪrlanmɪs, okura sunulmustur. Tabloda, 1950’den günümüze, Türkiye ve Geniș Avrupa[1]da ortaya çɪkan uzun ömürlü liderlikler – 10 yɪlɪ așan -  yeralɪyor. Görüldüğü üzere, R.T.Erdogan, Türkiye ve Geniș Avrupanɪn, kesintisiz en uzun süreli iktidar basarısı gösteren ismidir.

AKP öncesi çok partili siyasetimizin kesintisiz en uzun iktidarɪ Demokrat Parti liderine aittir. 1950 – 60 döneminde, on yɪl boyunca iktidarda kalan A. Menderes’i Albaylar cuntasɪ devirir. Ikinci en uzun iktidar mühendis kökenli S. Demirel’e aittir. 1965’de iktidara gelen Adalet Partisi lideri, 12 Mart 1971 Ultimatomu’nu takiben de düsürülür. Demirel, Nisan - 1975 ile Mayis 1993 döneminde de bir çok kez basbakan koltugundadɪr. Bu dönemde kesintili sekilde 5,5 yil daha basbakandɪr. Turk siyasetinin « Çoban Sülosu » 1993 – 2000 yillari arasinda da cumhurbaskanɪdɪr. Milliyetçi Cephe iktidarlarɪnɪn kurucu ismi toplamda, 11 yil basbakan 7 yil da devlet baskani olarak zirvededir. Ancak, kesintili ve koalisyonlu şekilde. Turk siyasetinde üçüncü uzun donemli liderlik, 1983 – 1989 döneminde görülür. ANAP lideri T. Ozal, ki S. Demirel gibi muhendis kokenlidir, yaklasik altɪ yɪl basbakanlik yapar. 1989 – 1993 döneminde de 3,5 yɪl cumhurbaskanɪdɪr. Ozal, basbakan ve cumhurbaskanɪ olarak yaklasɪk 10 yɪl siyasetin merkezi koltuklarɪnɪ işgal eder.

AKP liderligi A. Menderes, S. Demirel ve T. Ozal tecrübelerini uzak ara asar. RTE, hem en uzun iktidar rekorunu kɪrmɪş hem de iktidarlarini kesintisiz ve koalisyonsuz gerçeklestirmistir. Gelecek seçimlerin 2019’da yapɪlacagɪ dikkate alɪndɪgɪnda, kesintisiz -  koalisyonsuz sekilde, yaklasik 17 yillik iktidar maratonunu tamamlayacaktɪr. Ayrɪca, mevcut anayasanɪn sozkonusu maratonu bes yɪl daha uzatacak yasalligi sagladɪgɪ unutulmamalɪdɪr.

 

**

 * J. Chirac, 1974 – 1976 ve 1986 – 1988 yɪllarɪ arasɪnda toplam 4,5 yil, Charles De Gaulle 1958 – 1959 arasɪnda 7 ay basbakan olarak da gorev yapmɪslardɪr. Ancak Fransɪz Yari- Baskanlik modeli, merkezi iktidar fonksiyonlarɪnda devlet baskanlɪgɪnɪ ayrɪcalɪklɪ kɪldigi için, sozkonusu liderlerin basbakanlɪk yɪllarɪ  iktidar yɪllarɪna dahil edilmemistir.    

** V. Putin’in devlet baskanlɪgɪ süresi 2016da, Recep T. Erdoganɪn 2019’da,
 A. Merkel’in 2017’de son bulmaktad
ɪr. Diger taraftan, Italya, yedi büyük
Avrupa ülkesine dahil olmakla birlikte, bu ülkede, 10 yili asan bir liderlik
ortaya ç
ɪkmamɪstɪr. Italya’da, Giulio Andreotti ve Silvio Berluscuni en
uzun donem görev yapan politikacilar olarak sivrilmekle birlikte
10 y
ɪllɪk iktidara erisememislerdir.

 

AKP liderligi denli uzun omurlu liderlikler dünya siyasetinde de nadiren
görülmektedir.
Anlaml
ɪ bir karsɪlastɪrma için 1950’li yɪllardan günümüze uzanan
Avrupa siyasetine bakilabilir :  
Genis Avrupa’nin, nüfus kriteri uyarinca,
 en büyük yedi ülkesi Rusya, Almanya, 
Turkiye, Fransa, Ingiltere
(Birlesik Krallik), Italya ve Ispanya’da uzun donem iktidarda
 kalmɪs
liderler tabloda verilmektedir. Bu ülkelerde, en uzun donem iktidarda
kalan liderler 
Turkiye ve Rusya liderleridir. Iki lider, 17 yillik iktidara
uzanmaktad
ɪr.
 Bu isimleri H. Kohl (16 yɪl), K. Adenauer (14,1 yɪl), F. Mitterrand
(14 y
ɪl), F. Gonzales (13,5 yɪl), J. Chirac (12 yɪl), A. Merkel (12 yɪl),
 M. Thatcher (11,6 y
ɪl), C.D. Gaulle (10.4 yɪl) ve T. Blair (10.2 yɪl) izler.
 Tabloda yer alan liderler, tek bas
ɪna ya da koalisyon kriterine tabi
tutuldugunda da bes liderin tek basina  iktidar olduklar
ɪ görülür.
Bu isimler tarih sɪrasɪna gore M. Thatcher, F. Gonzales, T. Blair,
 V. Putin ve R.T. Erdogan’d
ɪr.

Tabloda yeralan liderlerin dokuzu basarɪlarɪnɪ AB üyesi ülkelerde
gerçeklestirmistir. Kesintisiz ve koalisyonsuz en uzun iktidar rekorunu
k
ɪran iki lider, AB üyesi olmayan ülkelerden çɪkmɪstɪr. Bu durum şu
soruyu ve yan
ɪtɪnɪ zorunlu hale getirmektedir : Rusya ve Turkiye,
AB üyesi ve AB hukukuna tabii olsalard
ɪ sözkonusu liderler ayni
basar
ɪyɪ sergileyebilir miydi ?

Yanɪtɪmɪz « Hayɪr »dɪr.

V. Putin ve R.T. Erdogan uzun donem iktidar rekorunu Tansiyon Stratejisi[2] ve devlet televizyonlarɪ - devlet olanaklarɪ sayesinde elde etmis liderlerdir. V. Putin, 1999 sonlarɪnda gerçekleşen Ikinci Çeçen Savasɪ ve partisine ayarlɪ devlet televizyonu sayesinde ilk turda devlet baskanɪ seçilmistir. Tansiyon Stratejisi ve rakiplerinin propaganda olanaklarɪnɪ kɪsɪtlayɪsɪ, Rusya liderinin uzun iktidarɪnɪn karakteristigidir. Seçimle isbasi yapmakla birlikte, rakiplerinin adli ve cezai kovusturmalara, cezalara tabi tutulmasɪnɪ saglamɪstɪr. Montesquieu ve Güçler Ayrɪlɪgɪ prensibi, Putin’le geçimsizdir.   

R. T. Erdogan’in uzun donem liderligi, hem benzer hem farklɪ bir tabloya işaret eder. Erdogan’ɪn iktidara uzanɪş süreci demokrasi prensiplerine uygundur. V. Putin’in iktidara uzanɪş peryodundan radikal şekilde farklɪdɪr. Bu peryotta, demokratik prensiplerle geçimsizlik, askeri ve yargi bürokrasisinde ortaya çɪkmɪstɪr. Askeri - sivil Kemalist elit, Erdogan ve partisinin anayasal haklarɪnɪ kɪsɪtlayɪcɪ pozisyonlara savrulmustur.

Erdogan ve ekibinin ikinci iktidar döneminde farkli bir Erdogan ve iktidar portresi ortaya çɪkar. Bu dönem, Putin metodolojisi ve esprisiyle kusursuz sekilde uyumludur. Iktisadi liberalizmin “amasiz” savunucusu, bu dönemde, siyasi liberalizme tahammülsüzlügünü dɪşa vurur : Mayɪs – 2013’de, Turkiye genelinde 4 milyon kisinin katɪldɪgɪ Gezi mobilizasyonuna “Capulcular” der, polisi saldɪrtɪr. 17-25 Aralik yolsuzluk sorusturmalarɪnɪ yürüten savcɪ ve yargɪçlarɪ “ihanet”le suçlar, görevden aldirir. “Putinizmin yerli versiyonu[3]” isbasi yapmɪstɪr.

7 Haziran 2015 seçimlerini izleyen dönem “Putinlesme süreci”ni çarpɪcɪ şekilde örneklemektedir: R. T. Erdogan – Agustos 2014’den itibaren seçimle goreve gelen ilk cumhurbaskanidir -  2019’a degin devlet baskanligini garantilemis olmasina karsin lideri oldugu AKP’nin tek basɪna iktidar olamayɪsɪnɪ kabullenmez. Koalisyonu reddeder ve seçimlerin tekrarɪnɪ empoze eder. Tansiyon Stratejisi harekete geçirilir. Kurt Açɪlɪmɪ ve Balkon Konusmalarɪ son bulur. Kürt hareketinin, askeri ve sivil iki kanadɪna da savas ilan edilir. Devlet televizyonu ve devlet olanaklarɪ AKP’nin hizmetine verilir[4]. Amaç asiri milliyetçi Türklerden yüksek oranda oy temini ve Kürt seçmenin sandɪktan sogutulmasɪdɪr. Enstrümanlastɪrɪlan silahli tansiyon, PKK - Kandil liderliginin ortaklasmasɪyla icra edilir. Doguda, seçime katɪlɪm oranɪ geriletilirken batɪda Turk – Islam sentezine yatɪrɪm yapɪlɪr[5]. Turkiye’nin yeniden bir iç savas ortamina sürüklenmesi pahasɪna amaç “ele geçirilir”[6].

Rusya ve Turkiye AB üyesi, AB hukukuna tabii ülkeler olsalardɪ, adɪ geçen liderlerin Tansiyon Statejisi’ni limitsiz sekilde araçsallastɪramayacaklari, devlet televizyonunu tekelleri altɪna alamayacaklarɪ, devlet olanaklarɪnɪ sɪnɪrsɪz şekilde kullanamayacaklarɪ mutlaktɪr. AB hukukunun, Montesquieu’nun ünlü eseri “Yasalarɪn ruhunda ifadesini bulan Güçler Ayrɪlɪgɪnɪ temel aldɪgɪ da dikkate alɪnmalɪdɪr.

Sonuç olarak, yukarɪda yerverdigimiz “Hayɪr yanɪtɪ tartişilabilir degildir.

 

Tablo : 1950’lerden günümüze Avrupa siyasetinin seçimle gelen ve 10 yili aşan

süreyle görev yapan liderleri

Lider

Ulke

Dönem

Parti

Iktidar

K. Adenauer

Almanya

1949 – 1963 (14.1 yɪl)

Hristiyan Demokrat Birligi

Basbakan /

Koalisyon

C. D. Gaulle*

Fransa

1959 – 1969 (10.4yɪl)

Fransɪz Halkɪ Birligi

Devlet Baskanɪ

M. Thatcher

Ingiltere

1979 – 1990 (11.6yɪl)

Muhafazakar Parti

Basbakan /

Tek basɪna iktidar

F. Mitterrand

Fransa

1981 – 1995 (14 yɪl)

Sosyalist Parti

Devlet Baskanɪ

H. Kohl

Almanya

1982 – 1998 (16 yɪl)

Hristiyan Demokrat Birligi

Basbakan /

Koalisyon

F. Gonzales

Ispanya

1982 – 1996 (13,5 yɪl)

Sosyalist Isçi

Partisi

Basbakan /

Tek basɪna iktidar

J. Chirac*

Fransa

1995 – 2007 (12 yɪl)

Halk Hareketi Birligi

Devlet Baskanɪ

T. Blair

Ingiltere

1997 – 2007 (10.2 yɪl)

Isçi Partisi

Basbakan /

Tek basɪna iktidar

V. Putin**

Rusya

2000 – 2016 (16,5 yɪl)

Rusya Birligi

Devlet Baskanɪ,

Basbakan /

Tek basɪna iktidar

R.T. Erdogan**

Türkiye

2003 – 2019 (16,6 yɪl)

Adalet ve Kalkɪnma Partisi

Basbakan,

Devlet Baskanɪ /

Tek basɪna iktidar

A. Merkel**

Almanya

2005 – 2017 (12yɪl)

Hristiyan Demokrat Birligi

Basbakan / Koalisyon

 



[1] Avrupa’nin sınırları konusu tartɪsmalıdır. 1930’larda, Bolsevik Rusya ve ABD karsısında Fransa ve Avrupa’yı yeniden konumlandɪrmayı hedefleyen Radikal Parti liderleri, alternatif guçler olarak Almanya ve Fransa’yɪ öngördüler. Almanya, doguya açɪlmalɪ ve Bolsevik yayɪlmayı engellemeli, Fransa da Kuzey Afrika’yı Avrupa kıtasɪna baglamalıdır. Bu baglamda, K. Afrika Avrupa’nɪn parçasi olarak düşünülmüstür. [Bkz : Jean Yves Mollier – Jocelyne George, La Plus Longue Des Républiques 1870 – 1940, Fayard, 1994, s.604]. Rusya ve Turkiye’yi de içeren Genis Avrupa terimi daha yakɪn tarihlidir. Bu görüsün savunucuları arasɪnda öne çıkan isim Fransiz asker ve devlet adamı Charles De Gaulle’dür. De Gaulle’e göre Rusya « Ortak Ev – Avrupa »nin dogal parçasıdır ve Avrupa’nın sınırlarɪ Ural Dagları’nda son bulur. [Bkz: « Il s’agit que l’Europe, mère de la civilisation moderne, s’établisse de l’Atlantique à l’Oural… ». Le 4 février 1965, Conférence de presse, http://www.charles-de-gaulle.org/l-homme-dossiers-thématiques/de-gaulle-et-le-homme/de-gaulle]. De Gaulle, Turkiye ile AET arasɪnda imzalanan 1963 Ankara  Anlasmasının da mimarlari ve  imzacılarɪ arasɪndadır.      

[2] Tansiyon Stratejisi, politik amaçlɪ siddet eylemlerini içerir. Siddet eylemleri yoluyla yaygɪn sekilde kargasa ve kriz ortamɪ çɪkarmak amaçlanɪr. Iktidarlarɪn, seçmen destegini yukseltmek amacɪyla ortaya çɪkɪsɪna hizmet ettigi hatta yonlendirdigi bir strateji olarak belirebilecegi gibi, iktidarin zayɪflatɪlmasɪ ve düsürülmesi amacɪyla da icra edilebilir. Ortaya çɪkan kargasa ve kriz ortamɪnda, siddetin adresi olarak muhalif parti yada isimler gosterilir. Kovusturulmalarɪ ve etkisizlestirilmeleri saglanɪr. Benzer sekilde, muhalefet partileri veya örgütleri de iktidar partisinin etkisiz ve basarɪsɪz oldugu imajini yaymak ve iktidari düşürmek icin siddet ortamɪna katkɪda bulunabilirler. Avrupa tarihinde, sözkonusu stratejinin uygulamasi fasist Italyan lider B. Musolini ile baslatɪlɪr. Italya’da, 1964 – 1980 yillarɪ arasɪnda islenen politik cinayetler ve suikastler de aynɪ strateji ve teoriyle iliskilendirilmektedir. 

[3] Insel Ahmet, « Putinizmin pençesinde Türkiye », Cumhuriyet, 29 Ekim 2015.  http://www.cumhuriyet.com.tr/koseyazisi/398229/Putinizmin_pençesinde_turkiye.html

[4] Kasɪm 2015 seçimlerini önceleyen bir aylɪk dönemde, devlet televizyonu TRT’nin dört partinin mitinglerine ayɪrdɪgɪ süreler şu sekildedir : AKP - 21saat ; CHP - 7 saat 8 dakika ; MHP - 2 saat 15 dakika ; HDP - 18 dakika. TRT’nin, baslɪca partilere ayɪrdɪgɪ saatlerle, bu partilerin önceki seçimde elde ettigi oy yuzdesi ve/veya milletvekili sayɪsɪ arasɪnda bir orantɪ tespit edilememistir. [http://www.mansethaber.com/guncel/muhalefet/47662. (06.01.2016)]. Bir diger veri, devlet televizyonunun iktidar partisi ve Cumhurbaskanɪnca çok daha keyfi sekilde kullanildɪgɪnɪ tespit etmektedir. HDP kontenjanɪndan RTUK üyeligine seçilen E. Ongel’in hesaplamasɪna göre TRT, 1 Kasɪm seçimlerini önceleyen bir hafta içinde, AKP’ye 30, Cumhurbaskani Erdogan’a 29 saat ayɪrɪrken, CHP bes saat, MHP 1 saat 10 dakika, HDP de 18 dakika yararlandɪrɪlmɪstɪr. [http://www.cagdasses.com/guncel/26089/trtnin-ayirdigi-surelere-muhalefetten-tepki  (27 Ekim 2015)]. 

[5] KONDA, HDP oylarindaki dususun 800 bin dolayɪnda oldugunu, düsüsün HDP seçmeninin sandɪga gitmeyisi / gidemeyisi ile iliskilendirilmesi gerektigini not etmektedir. Bu partinin batɪdakɪ oylarɪnda önemli düsüs gözlenmezken düsüsün, partinin yüzde 53 oy aldigi üç dogu bölgesinde ciddi sekilde tɪrmandɪgɪ tespit edilmektedir. Sozkonusu üç dogu bölgesi, AKP’nin, Tansiyon Stratejisi çerçevesinde hedef aldigi bölgelerdir.     

[6] Not I : Burada bir ara soruya yer verilebilir : 1 Kasim 2015 seçimleri, sopali – hileli seçimler olarak ünlenen 1912 ve 1946 seçimleriyle karsɪlastɪrɪlabɪlɪr mɪdɪr? Soruyu olumlu sekilde yanitlamak – yukarida yazilanlara ragmen - mümkün görünmüyor. En başta, 1 Kasim 2015’de, sandɪk duzeyinde hileli / ɪsmarlama sonuçlarin üretildigi sikayetleri yaygɪn degildir. Ikincisi, Erdogan ve ekibinin sandɪk düzeyinde degil, sandɪk öncesi ortam üzerinden sonuç elde etmeyi hedefledigi ve basardigi gözlenmektedir. Ayrica, yüksek seçmen duyarlɪlɪgɪ ve teknolojik takip ve kontrol olanaklarɪ dikkate alɪndɪgɪnda, günümüz Türkiyesi’nde 1912 veya 1946 seçimlerini tekrarlama hedefinin sonuç vermeyecegi ifade edilebilir.

Not II : 1912 seçimleri “Sopali seçimler” olarak ünlendi. Bu seçimlerde ITP (Ittihat ve Terakki Partisi)  ve HIP (Hurriyetçi Itilaf Partisi) yarɪstɪ. Bu seçimler, ilk kez seçim propagandasi yapilabilmesi bakimindan da önemlidir. Her iki partiyi temsil eden heyetler Anadolu ve Istanbul’u dolasmɪs ve taraflar birbirlerini en çok da din düsmanligiyla suclamɪstɪr. Iktidardaki ITP, ordu ve valiler basta olmak üzere devlet olanaklarɪnɪ futursuzca kullanmɪs, rakip parti heyetleri ve aktivistleri üzerinde fiziki baskɪ ve siddet uygulamɪstɪr. Iki dereceli yapɪlan ve 25 yas üzeri erkeklerin oy kullandɪgɪ seçimde, gunumuz seçimlerinin temel ilkesi olan “Gizli oy – açɪk sayɪm” yerine “Açɪk oy - gizli sayɪm” modeli tatbik edilmistir. Secim sonuçlarɪ, ITP’nin istedigi sekilde bir tablo ortaya çɪkarmɪs, toplam 284 milletvekilliginin 278’ini bu parti elde etmistir.

Not III: 21 Temmuz 1946 seçimleri de kapsamlɪ yolsuzluklara imkan veren “Açık oy - gizli sayım” ilkesine göre yapilir. Seçimlere başlɪca, iktidar partisi CHP ile yeni kurulan Demokrat Parti, Ciftçi ve Köylü Partisi, Türkiye Sosyal Demokrat Partisi, Türkiye Sosyalist Partisi katılır. CHP 408, DP 54, Bağımsızlar ise 8 sandalye elde eder. Sandık kurullarınin, ilk sonuçlari takiben oy pusulalarɪnɪ imha etmesi sonuçlarɪ tümden kuşkulu kɪlmɪstɪr.

Not IV: KONDA’nɪn seçim sonuçlarɪna iliskin analizi, AKP’nin 7 Haziran secimlerine kɪyasla 1.6 milyon oy artɪsɪ elde ettigini, bunun yarɪsɪnɪn, hedeflendigi şekilde MHP, SP ve BBP oylarindaki erime kaynaklɪ oldugunu tespit etmektedir. Oy artɪşɪnɪ getiren ikinci etken olarak geçersiz oy oranɪndaki önemli düsüs gosterilmektedir. [Bkz : “Konda’dan 1 Kasim raporu: AKP oyunu nasil artirdi, HDP ve MHP oymlari neden dustu?”, http://www.t24.com.tr/haber/kondadan-1-kasim-raporu-akp-oyunu-nasil-artirdi-hdp-ve-mhp-oylari-neden-dustu,318816].