Asıl muhalefet şimdi oluşacak*

Yeni hareket 

Diyebiliriz ki 1980’lerin sonunda sosyalizmin yıkılmasından sonra büyük bir uykuya yatmış gibi görünen sosyal protesto ve sosyal arayış eylemleri çok çeşitli şekillerde yeniden ortaya çıkmaya başlıyor. 

Bu hareketler yeni özellikler taşıyor: çok renkliler, tek bir kesimin, hareketin ya da ideolojin damgasını taşımıyorlar; belli merkezleri ya da liderleri yok; daha çok sosyal medya aracılığıyla örgütleniyorlar ve çok esnek yapılara sahipler; yapıcı tutumlara giriyorlar, geniş hareketler olarak ortaya çıkıyorlar; küresel bir vicdanı ve ahlakı savunuyorlar. Mayıs 2011

 

Dünyayı değiştirmenin yeni tarzı

 

Bugün toplumu dönüştürme faaliyetini sadece iktidarı amaçlayan bir partinin etrafında düşünmek hiç bir şey yapmamakla eş anlamlıdır. Böyle bir şey bitmiştir. Bunun yerine, toplumu bugünden dönüştürmeye başlamanın yollarını aramak, yani tabandan gelen sivil hareketlerle, temel toplum örgütleriyle, çeşitli platformlarla, bizzat halkın faaliyetleriyle, toplumsal aktörlerin faaliyetleriyle bugünden toplumu değiştirmek için mücadele etmek mümkündür. 

Şunu anlarsak birçok şeyi de anlayacağız; bütün beş yüz yıl boyunca bütün dönüşüm hareketleri, sol, sosyalist, komünist hareketlerin hepsi gazete etrafında örgütlenmiştir, gazete etrafında toplumu bilinçlendirmeye çalışmışlardır. Merkezi bir gazete, yani merkezde fikirler yazılır ve çıkan gazete hem partinin kadrolarını eğitir, hem de partinin kadrolarının elinde kitlelere gitmek için bir araç olarak kullanılır. Gider bir kişiye verir, onu örgütler ve eğitirsin. Yani yukarıdan aşağıya, temel aydınlanma ve örgütlenme aracı gazete olmuştur. Bugün de gazete var ama görüyoruz ki giderek her gün merkezi medya, gazete ve televizyonların gücü azalıyor. Onun yerine bütün dünyada, hızla sosyal medya, internet denilen kanalla giderek yatay ilişki, temel bilgilenme, temel örgütlenme aracı haline geliyor. Demek ki bu imkânsızsa artık, merkezi her türlü faaliyetin de imkânsız olduğu ortaya çıkıyor. Yani biz merkezi bir proje veya fikir üreteceğiz, bunu topluma yayacağız ve toplumu aydınlatacağız.

 Böyle bir şey yok artık. Bunun yerine yüzlerce, binlerce merkez olacak. Biz burada bir fikir, bir proje etrafında birleşebiliriz. Ama bizim gibi başka yerlerde, beş yüz tane ayrı merkezde, onlar da kendi aralarında, kendi fikirlerini ortaya çıkartabilirler. Bu şekilde bir dönüşüm, yani ucu açık bir şekilde dönüşümün çok renkli, çok aktörlü, merkezsiz, emir komutasız ortaya çıkacağı açıktır. 

Tahrir meydanında bu yaşandı. Tabii ki ilk deneydi ve onun için uzun soluklu olamadı. Ama çağın dönüşümünün yollarını ortaya koyan, elle tutulur yeni bir tar1z oldu. Onun için yatay örgütlenen, esnek, değişken taban girişimleri şeklinde sosyal ağlar şeklinde devam edecek. 

Şunu görebilmemiz lazım, eskiden her türlü iletişim ve her türlü hareket birden çoka doğru şeklindeydi. Bir merkez vardı ve o birden çoka doğru piramit şeklinde giderdi. Fabrikalar da o şekilde örgütleniyor, gazeteler de o şekilde çalışıyor, partiler de, devletler de, şirketler de öyle çalışıyordu. Şimdi ki olanak ise çoktan çoka. Yani çok sayıda insan, çok sayıda başka insana, çok sayıda merkez, çok sayıda başka merkeze kendi mesajlarını, ürünlerini, fikirlerini, örgütlenme önerilerini, tekliflerini veya eleştirilerini iletebiliyor. Herkes internette bugün gazete çıkartabilir, televizyon yayını yapabilir, radyo yayını yapabilir, örgütlenebilir, şirket kurabilir. Böyle çok sayıda şeyler yapabilirler.

 Böyle çoktan çoka olunca çok fikirlilik olacak demektir. Tek fikrin mutlak hakimiyeti olmayacak demektir. Tek bir merkez olmayacak demektir. Onun için tek bir parti de olmayacaktır. Bunlar bitti artık. 

Toplumu dönüştürmek hem kolektif, hem ayrı ayrı, hem toplu, hem bireysel hareketler şeklinde, bütün dünyanın değişim dinamiği bu şekilde olacaktır artık. Ve yavaş yavaş o merkezi yapıların dünyadaki rolü azalacak yatay değişim hareketleri giderek artacaktır. Yani dünyayı değiştirme tarzımız değişmeye başlayacaktır. Mart 2012

 

Asıl muhalefet şimdi oluşacak

AKP iktidarının her alanda kendi hegemonyasının kurmaya yönelmesiyle, ekonomik, sosyal, politik ve kültürel muhalefetlerin bir araya gelme olanakları da artıyor. Çoğulcu ve katılımcı demokrasi mücadelesinin tabanı genişlerken, adil bir toplum için mücadelenin yeni biçimlerde gündeme gelmesi yaklaşıyor. 

Türkiye’de ilk defa gerçek özgürlük mücadelesinin, amasız-fakatsız herkes için sınırsız özgürlük talebinin yükselmesi için koşullar oluşuyor.

Aslında bu bir modern kültür/geleneksel kültür savaşından çok bir zihniyet mücadelesidir ve sınır tanımayan zihniyet, gerçek ileri demokrasi ve özgürlük zihniyeti, insanların zihinlerine sınır koymaya çalışanlar karşısında er geç kazanacaktır. 

Ama bunun için demokrasi mücadelesinin bu yeni aşamasının koşullarının çok iyi anlaşılması gerekir. Muhafazakâr iktidar modern kültüre ve modern yaşam kültürüne yönelik bir bastırma ve tasfiye mücadelesi sürdürüyor diye, İslam dinine ve geleneksel kültüre karşı mücadele yürütme tuzağına bu kez düşmemek gerekir.

Böyle yapıcı bir yaklaşımın içselleştirilmesi aslında üzerindeki ölü toprağını bir türlü silkeleyip atamayan CHP muhalefeti için de bir çıkış kapısı açabileceği gibi, çok çeşitli muhafazakâr kesimlerin de desteğini kazanabilir. 

Gücünü ve etkisini akla uygun olanın ötesinde maksimize etme yönündeki çabalar tarihte her zaman sonunda mutlaka daha akıllı rakipleri tarafından, üstelik hiç beklemedikleri şekillerde, alt edilmişlerdir. Dev şirketler de, siyasi iktidarlar da, hegemonyalar da, ideolojiler de! 
Mayıs 2012

 

Sosyal Medya ve “Organik Kalabalıklar”

 

Şimdi, kendileri de bizzat sosyal ağlar şeklinde örgütlenen insanlar özgürlük ve demokrasi mücadelelerinde sosyal medyayı kullanmaya başlıyor; bu gelişme sosyal medyanın daha önce hiç sahip olmadığı yeni işlevsellikler üretmesini ve bunları kullanıcıların hizmetine sunmasını getiriyor ve bu da tekrar sosyal ağlarda örgütlenen insanların etkinliğini derinleştiriyor.

 Böylece şunu saptayabiliriz: son gelişmeler sosyal ağların – fiziksel ve dijital olarak ağ şeklinde örgütlenmiş karşılıklı iletişim içindeki insanların – başlıca toplumsal değişim aktörü haline geldiğini iyice gözler önüne serdi. Sadece politik değil, ekonomik, kültürel, sosyal, her alanda toplumsal değişimin başlıca aktörü artık sosyal ağlardır (ekonominin dilinde konuşmayı tercih edenler buna sosyal sermaye diyorlar). 

Sosyal medya insanlar arasında çoklu ve dolaysız iletişim imkânı yarattı. İnsanlar artık haber, bilgi, enformasyon, fikir ve görüş alabilmek için yukarıdan aşağı yayın yapan merkezlerin onlara vermeyi seçtiği şeyleri almaya mahkûm değil. Mobil sosyal medyayla her yerden istedikleri her yere ulaşıp doğrudan istedikleri gibi iletişim kurabiliyorlar. İletişim özgürleşiyor, dolaysızlaşıyor ve yaygınlaşarak demokratikleşiyor.

Sosyal ağ iletişimi kitle örgütlenmesine ve eylemlerine de yeni bir nitelik kazandırıyor. Kitle eylemleri, örgütlü ve bilinçli bir azınlığın yönlendirmesiyle alanlara çıkan tekdüze kalabalıklardan oluşmuyor artık; alanlardakiler giderek kendi içinde ve bütün çevreleriyle sürekli iletişim halinde olan, fikir değiş tokuşu yapan, birbirlerini “bilinçlendiren,” bir tür “organik” kalabalıklar haline geliyor.

O yüzden kolay kolay geri püskürtülemiyor, dağılıp dağılıp yeniden toparlanabiliyor ve de sonuç alıcı olabiliyor. 

Bizim ülkemizde de sanıyorum bu tür gelişmeler ivme kazanacaktır.

 Galiba zamanı geliyor; uzunca bir aradan sonra, insanlığın tüm cephelerde, yeni bilgi çağının sorunlarına uygun yeni talepler için – ve eskiler için de - ve yeni yollarla sesini yeniden yükseltmesinin zamanı.  Haziran 2011

 * "Yeniden Düşünürken /Zülfü Dicleli" 
Optimis yayınları Haziran 2012